Modlitwa – najwaĹźniejszy rytuał i jedna z podstawowych form kultu religijnego. Polega na skierowaniu swoich myśli do istoty lub istot, mogących być lub będących przedmiotem kultu (bogowie, święci, aniołowie), czyli do sfery sacrum. JeĹźeli modlitwa jest werbalizowana, określana jest jako ustna, jeĹźeli nie jest wokalizowana, nazywana jest modlitwą myślną.
   
   Modlitwy dzieli się ze względu na ich charakter. Wyróşnia się więc modlitwy uwielbiające (uwielbienia), dziękczynne oraz błagalne. Niejednokrotnie modlitwy zawierają dowolny układ powyĹźszych, co prowadzi do dalszego ich podziału pod tym względem (np. modlitwy dziękczynno-błagalne).
   
   Akty modlitewne są powszechne we wszystkich religiach. Choć modlitwa moĹźe przyjmować formę indywidualnej rozmowy z istotą boską, to w wielu religiach ukształtował się pewien kanon modlitw, ktĂłrych treść jest ściśle określona i przekazywana w takiej formie wyznawcom.
   
   W tradycji judaistycznej i chrześcijańskiej modlitwy często kończy słowo "amen"
   
   Znamienne, Ĺźe pierwsza część modlitwy Pańskiej odnosi nas do Boga. Uświadomienie sobie Jego obecności jest na pierwszym miejscu. Modlimy się najpierw ze względu na Boga. Ĺťyczymy Mu, aby Jego imię było chwalone, czczone, błogosławione, uświęcone. Pragniemy, aby rozszerzało się Jego KrĂłlestwo, aby to, co On chce, stało się w pełni rzeczywistością takĹźe na ziemi. Widać więc wyraĹşnie, Ĺźe na czoło w modlitwie nie wysuwa się nasz poĹźytek, nasze potrzeby czy prośby. ChociaĹź mamy tutaj do czynienia z pewnym paradoksem. Bo kiedy wola Boga będzie realizowana, a ludzie będą zwracać się ku Niemu, wĂłwczas panowanie Boga będzie dostrzegalne w naszym świecie, a takĹźe nasze rozliczne potrzeby i pragnienia będą właściwie zaspokojone. Modlitwa, by odwołać się tutaj znowu do paradoksu, musi wypływać z pragnienia Ĺźyczenia Bogu wszystkiego, co najlepsze. Dobrze Ĺźyczymy tym osobom, ktĂłre kochamy i cenimy. Musimy teĹź doznać od kogoś dobroci, Ĺźyczliwości, by mĂłc ją odwzajemnić. Ale mamy teĹź w sobie podobną zdolność obdarzania kogoś dobrocią i zainteresowaniem. Jest to nic innego jak dynamika miłości. Modlitwa – jako bezinteresowne zwrĂłcenie się ku Bogu – ktĂłry jest dla nas ”Ty” ma wartość samą w sobie. Czuć się przyjętym, zaleĹźnym, złoĹźonym w wiecznych i kochających rękach Boga, być tym, kto sprawia radość Bogu przez swoje zwrĂłcenie się ku Niemu – ot tak po prostu – oto fundament modlitwy. W tym sensie w modlitwie nic nie trzeba robić. A jakĹźeĹź to nic-nierobienie bywa trudne i unikane. Modlitwa nie zapuści w nas korzeni, jeśli nasz sposĂłb bycia w świecie nie będzie otwarty na darmowość i nieprzewidziane wydarzenia, jeśli nie wyzbędziemy się tej fatalnej dla nas logiki ascezy i dawania po to, by najpierw nauczyć się przyjmować miłość na najgłębszym poziomie, czyli poddawać się działaniu Boga. JuĹź sam czas poświęcony na modlitwę, bez względu na to, jaką postać będzie ona przybierała, jest szczegĂłlnym momentem bycia dla Boga. Nic tutaj nie musi się dziać.
   
    Druga część modlitwy Pańskiej dotyczy juĹź wprost dobra człowieka. Niezmiernie frapujący jest ten bosko-ludzki wymiar modlitwy. Człowiek ma swoje istotne miejsce w modlitwie i spotkaniu z Bogiem. A jego rola, jak to ukazuje Jezus, polega takĹźe na prośbie – czyli modlitwie błagalnej. Ale przedmiot naszej prośby jest przez Jezusa dość precyzyjnie określony: chleb powszedni, odpuszczenie grzechĂłw, zachowanie od pokusy i wyzwolenie od wpływu zła. To są, zdaniem Chrystusa, najbardziej fundamentalne potrzeby i tęsknoty (uwzględniając te, ktĂłre w nieco zawoalowany sposĂłb ukryte są w pierwszej części „Ojcze nasz”), ktĂłre wypełniają serce człowieka. Kryterium i dobĂłr przedmiotu naszych próśb musi więc być powaĹźne. BĂłg nie jest od tego, aby spełniać wszystkie nasze zachcianki albo wyręczać nas w tym, do czego juĹź dawno temu nas uzdolnił, tyle Ĺźe my tego nie zauwaĹźamy. „Biblia nie mĂłwi nam o Bogu, ktĂłry nas ciągle słucha, ale raczej o Bogu, ktĂłry nam zaprzecza…BĂłg pogański jest bogiem spełniającym Ĺźyczenia, ktĂłry jest zabezpieczeniem naszych planĂłw: stworzyliśmy go, Ĺźeby podtrzymać nasze konstrukcje. Słucha nas, przyznaje nam słuszność, ale właśnie dlatego zdradza, czyni nas więźniami naszych złudzeń. BĂłg chrześcijan, ktĂłry nie jest przez nas stworzony i ktĂłry jest większy od nas, sądzi nas, pozbawia złudzeń, zmusza do przekraczania naszych pragnień i właśnie dlatego wyzwala nas i zbawia” (B. Maggioni).
   
   Prośba o chleb powszedni to wyraĹźenie ufności, Ĺźe słowo „Ojciec” na początku Modlitwy Pańskiej nie jest abstrakcyjnym terminem, lecz Ĺźywym imieniem Boga. Ojciec troszczy się o nas i ostatecznie On jest ĹşrĂłdłem wszelkiego dobra, jakie nas spotyka. Często moĹźna usłyszeć taką argumentację ze strony wierzących: „Nie modlimy się, poniewaĹź nie mamy na to czasu. Musimy zarabiać, zabezpieczyć los swojej rodzinie”. Niewątpliwie, Jezus daleki jest od tego, Ĺźeby zachęcać wierzących do nierĂłbstwa i oczekiwania na spadające z nieba gołąbki. Ale nie zwracałby się do szerokiej rzeszy uczniĂłw, gdyby był tak naiwny i sądził, Ĺźe modlitwa nic nie kosztuje. Ponadto w świetle słów Jezusa trzeba powiedzieć, Ĺźe zaniedbanie modlitwy bierze się takĹźe z przekonania, Ĺźe to od nas wszystko zaleĹźy. Często nie zdajemy sobie nawet z tego sprawy, jak bardzo ta myśl wpływa na nasze postępowanie. To nie tyle brak czasu jest główną przyczyną zaniedbywania modlitwy, co słaba wiara w to, Ĺźe BĂłg rzeczywiście nie mieszka jedynie gdzieś tam w niebie, lecz „liczy wszystkie włosy na naszej głowie”. Po drugie, słowo „powszedni” wskazuje na to, Ĺźe nasza modlitwa wydarza się w obrębie teraĹşniejszości. Prosimy o to, co jest nam potrzebne „teraz”. Nie wybiegamy w przyszłość, bo jej nie znamy. Jest to takĹźe zachęta do czujności, do trzeĹşwości, ale teĹź wskazĂłwka, Ĺźe modlitwa przenika naszą konkretną codzienność i w niej się zakotwicza. Nie jest tylko jakimś punktowym wydarzeniem, ale rozciąga się na cały „dzień dzisiejszy”. BĂłg jest obecny dla nas najpierw tu i teraz, w konkretnych okolicznościach i w aktualnym czasie.
   
    Związek okazanego nam przez Boga miłosierdzia z przebaczeniem, ktĂłre jesteśmy winni naszym bliĹşnim, pokazuje, Ĺźe istnieje ścisła zaleĹźność pomiędzy modlitwą a miłością bliĹşnich. Sprawa wydaje się jeszcze bardziej skomplikowana. BĂłg wysłucha naszej prośby o miłosierdzie, jeśli my najpierw będziemy dążyć do pojednania z bliĹşnimi. Jest to nic innego jak echo początku Modlitwy Pańskiej. Nasza modlitwa zawsze wydarza się we wspĂłlnocie. Jesteśmy połączeni z innymi niewidzialnymi więzami. Jeśli w jakiś sposĂłb je zrywamy, natychmiast zaczynamy myśleć tylko o sobie. Nawet nie jesteśmy zdolni do tego, aby o coś prosić, bo kaĹźdy konflikt z bliĹşnim (wywołany przez nas) rodzi w nas złudne poczucie siły, wyĹźszości, zapatrzenia w siebie. Jak więc wĂłwczas zwracać się do Boga i prosić o coś, jeśli brakuje nam pokory? Innymi słowy, Ĺźycie moralne i Ĺźycie modlitwy nie toczą się w nas po dwĂłch odrębnych torach. Nie moĹźna prawdziwie się modlić, zaciągając wobec drugiego jakąkolwiek winę. Wzrost w modlitwie jest wprost proporcjonalny do wzrostu jakości naszych relacji z bliĹşnimi. PoniewaĹź to na modlitwie BĂłg przemienia nas od wewnątrz, uzdalnia nas stopniowo do większej słuĹźby, wyrozumiałości i przebaczenia.